Eski tuvaletlere, M.Ö.4000’li yıllarda Mezopotamya’da rastlanır. Hindistan’da, Suriye’de ve daha başka yerlerde tıpkı bizdeki alaturka helalar bulunuyordu. Hatta Mısır’da Firavun mezarlarına, banyo ve tuvalet ilâve etmek gibi ilginç bir adet bile vardı. Yani toprağı bol olasıca ayaklanırsa, önce ihtiyaç gidersin sonra çimsin diye düşünmüşlerdi. Van’da ortaya çıkarılan ve M.O. 800’lü yıllara dayanan tuvalet kalıntısı ise bugünkü “alaturka tuvalet”in aynısıdır. Hitit Uygarlığı’nda da dönemine göre bir hayli gelişmiş kanalizasyon sistemi vardı.

Yüzümüzü batıya çevirdiğimizde, burnumuza hoş olmayan kokular gelir. Mesela Herodot (M.O. 484-425)’un yaşadığı o parlak dönemde, eski Yunanlılar helâyı bilmezlermiş. Herkes gece karanlığında sokak aralarında işini görürmüş.

Roma Uygarlığı’nda insanlar hem ihtiyaç giderirler, hem de karşılıklı sohbet ederlerdi. Tuvaletler, bir nevi şehir meclisi görevi görürlerdi!

Batı insanının ifrat ve tefrit arasında bocalayıp bir türlü orta yolu tutturamaması “def-i hâcet” konusunda da görülür. Eski Yunan Medeniyeti’nin burnu pis kokudan kurtulmazken, Eski Roma işi fazla abartır.

Roma Uygarlığı’nda tuvaletler birer toplumsal kurumdu, bir tür meclis görevi yaparlardı. Şehrin ileri gelenleri, tüccarları 30-40 kişilik umumi tuvaletlerde yüzyüze oturarak hem ihtiyaçlarını giderir, hem de kentin yüksek menfaatlerini tartışır, iş ilişkileri kurarlardı. Günümüzde böyle bir mekânı dünya gözüyle görmeyen varsa, bir koşu Efes harabelerine gidebilir. (Adrian Kitaplığını arkana alacaksın, sağdaki rampayı biraz çıkınca solda…)

Ehli Keyifler İçin

Bugün buna benzer manzaraları, Batı’da çıkan ev dekorasyonu dergilerinde görebiliyoruz. Ama bir farkla; eskiden grup terapi yaparlarmış. Ahir zaman insanı iyice bencilleştiği için, yaşadığı zevki başkalarıyla paylaşmıyor, “free” takılıyor. Dahası, eline gazetesini veya kitabını alıp tuvalete giren ve -hiç abartmıyorum- bir şeyler atıştıranlara, sektör bazında hizmet vermek için mini dekorlar imal ediyorlar.

Gerçi tuvaletler “hayal ve tefekkür” dünyasıdır. Ancak bu hayal ve tefekkür düşkünlerinin bazıları işi abartıp tuvalete küçük bir kitaplık ve çalışma masası yapmaya kadar götürürse seyredin manzarayı.

Garbin Afakını Sarmışsa Kokular

Tarihçiler “mekân” olarak tuvaletin, Doğu’dan Batı’ya geçtiğinde hemfikirler. Fakat bu geçiş yüzyıllar sürmüş. Ortaçağ Avrupası’nda görülen salgın hastalıkların başta gelen sebeplerinden biri de buymuş.

Elhak doğrudur. Zira bizzat kendi eserlerinden öğrendiğimize göre “her türlü pislik” sokaklara dökülürmüş. Mesela, 1388 yılında İngiltere Kral Il Richard, göl ve derelere def-i hacet yapılmasını yasaklar. Ancak nereye yapılacağını söylemeyi unutur, Zavallı halk ne yapsın? Çözümü sokakta arar. Evinde ürettiği her türlü pisliği: büyük, küçük ne varsa sokak camından aşağı salar. Bu iş o kadar azıtılmış ki, mesela Edinburgh’da gece sokağa çıkma gafletinde bulunan birisi, başına bir oturağın boşaltılmasını önlemek için, sürekli olarak “Heed your handle!” (Elindekine dikkat et!) diye bağırmak zorunda kalırdı.

Fransa pek mi iyi durumdaydı sanki? “Güneş Kral” denen XIV. Louis in Parisi’nde de her çeşit kirli su gece gündüz demeden pencereden sokağa, bahçeye boşaltılırdı. Ancak Fransızlar, İngilizler gibi kaba değillerdi. Eline lazımlığı alan pencereyi açar ve aşağıdakinin cinsine göre, cümle başına bir mösyö, matmazel veya madam ekleyerek “Gare à l’eau!” (Suya dikkat!) diye bağırıp boşaltıverirdi.

Elit kesimin bu konuda da ayrıcalığı vardı. Mesela çişi gelen erkek hemen her koridorda bulunan oyuğun içine yapardı. Eğer ihtiyaç büyükse, bir kenarda elde ettiği mamulü bu oyuğun içine atardı. Oyuğun ucu ise ya sokağa veya bahçeye çıkardı. Bu sebeple İspanya, Almanya ve Fransa’da saraylar, şatolar leş gibi kokardı.

Özel Sektör Halkın Hizmetinde

Her sahada olduğu gibi, bu konuda da özel sektör devreye girer. Başına kazurat yiyenler için, tarihin en büyük keşiflerinden birini yaparlar. İlham, Yahudiler’in dini simgesi olan şapkadan gen Benzerlerini, güneşliğini leğen gibi bol tutarak imal ederler ve fötr şapkayı piyasaya sürerler. Münasebetsiz maddelerce kirlenmek istemeyenlerin çokluğu sebebiyle, bu moda, kadın ve erkekler arasında çok tutulur. Öyle ki; “oturak terörü” 18’inci yüzyılın sonun polisçe yasaklanmasına rağmen, bu moda hâlâ revaçtadır.

“Her şeyi devletten beklemek olmaz.” sloganıyla hareket eden özel sektör, çözüm üretmeye devam eder. “Seyyar umumi helâ” görevi gören, ellerinde pelerinle dolaşıp, ihtiyacı olanları bu pelerinin altına alarak işlerini görmelerini sağlayan ve bunun karşılığında da para alan kişiler türer. Ancak, ihtiyaç molası sokak ortasında verilir, elde edilen “mamulât” yine sokaklara dökülürdü.

O dönemin Paris’inde, çevrede insan olup olmadığı hiç önemsenmeden her yerde rahatlama serbestliği vardı. Hatta Louvre Sarayı’nın merdivenlerinde bile ihtiyaç giderilirdi.

Bir Servete Bedel

Fransa Kralı XIV. Louis, Paris’in batı yakasına Versailles (Versay) Sarayı’nı yaptırdığında, teamül gereği içine tuvalet koymamıştı. Buna karşılık sarayın demirbaş listesinde bir sürü lâzımlıktan (oturak) başka, 208 adet basit tipte ve 66 adet de büyük ve süslü, oturaklı iskemle bulunmaktaydı. Oturak deyip geçmeyin! Bir tanesinin maliyeti, bir stadyum dolusu fakiri doyuracak değerdeydi. Zira oturaklar, son derece nadide porselenden yapılıp, çiçek vazoları gibi, resim ve motiflerle süsleniyordu. Süslemedeki maksat, güya bunlar boşaltılmaya götürülürken çorba kasesi mi, yoksa dışkı kabı mı olduğu anlaşılmasın diyeymiş.

Ancak, oturağın olmadığı acil durumlarda ise Versay Sarayı’nda, koridor ve şömineler hizmet veriyordu. Yazımızın başında Siomis Freud’un bir iddiasını nakletmiştik. Adamcağız haklıymış meğerse… Böyle bir ortamda yaşayan birinden ancak böyle bir iddia sadır olurdu.

İtibarın Böylesi

XIV. Louis’den bir Louis fazla olarak dünyaya gelen XV. Louis ise, işin zevkini çıkartanlardanmış. Saray erkânını kabul ettiği zaman, taht biçimindeki süslü, yüksek oturaklı koltuğunda oturur, huzurdakilerin iltifatlarını kabul ettiği sırada da hiç çekinmeden gereğini yaparmış. Özel koltuğun arkasındaki odadan oturağı değiştirmek, ekselanslarının alt katlarına ulaşıp silme imkânı bile varmış. Bu görev ise uşaklara değil, ancak kralın sevdiği saray erkânının bazılarına, büyük bir lütuf olarak verilirmiş. İtibara bak!..

Medeniyet yarışında Almanya’yı atlarsak ayıp olur. 1483’te Imparator III. Friedrich Almanyası’nda, ekselansları Reutlingen şehrini ziyaret etme gafletinde bulunurlar. Kır atıyla halkı selâmlarken sokaktaki pisliğin içine batmaktan zor kurtulur.

İdrarın vergilendirilmesi (aman maliyemiz duymasın), bir jimnastik öğretmeninin verdiği teşaşür (işeme) dersi Avrupa’da XX. yüzyıl başlarına kadar vaka-i âdiyedendi.

Geçmişe Mazi Derler/Ahmet Sarbay

Not: Bu yazıdaki her şey alıntıdır. Kendi düşüncemi ifade etmemiş olup, sadece kitaplardaki ilginç gördüğüm yerleri paylaşıyorum.

Keyifli okumalar.

676 YORUMLAR

  1. This design is spectacular! You obviously know
    how to keep a reader amused. Between your wit and your videos, I was almost moved to start my
    own blog (well, almost…HaHa!) Excellent job. I really loved what you had to say, and more
    than that, how you presented it. Too cool!

  2. I think everything said made a great deal of sense.

    But, think on this, what if you were to create a killer
    headline? I ain’t saying your information is not
    solid., but suppose you added something that makes people desire more?
    I mean Tuvalet adabı olmayan Avrupa ihtiyaçlarını nereye gideriyordu?
    | Kabak Tadı Vermem is a little boring. You ought to glance at Yahoo’s front page and note how
    they write article titles to get viewers to open the links.

    You might add a related video or a related pic or two to get
    readers excited about what you’ve written. In my opinion, it
    could make your blog a little livelier.

  3. My partner and I stumbled over here from a different website
    and thought I might as well check things out. I like what I see
    so now i am following you. Look forward to looking at your web page again.

  4. I love your blog.. very nice colors & theme. Did you
    make this website yourself or did you hire someone to do
    it for you? Plz reply as I’m looking to create my own blog and
    would like to find out where u got this from.
    thanks a lot

  5. So I learned how to add a Facebook comment box to my Blogger site (with the help of a code from Facebook social plugins site), but the problem is, the same comments appear for each of my posts. It’s like a feature targeted as a comment box for the entire site, but is shown at every single post, which is stupid! How do you get to have Facebook comment box in Blogger but different comments for each post?.

  6. Good post. I learn something new and challenging on sites I stumbleupon on a
    daily basis. It will always be exciting to read content from other authors and use a little something from other sites.

  7. I am commenting to let you know of the fantastic encounter my cousin’s daughter enjoyed checking your blog. She discovered a wide variety of details, most notably how it is like to have a marvelous coaching heart to get many more easily fully understand certain complicated matters. You actually did more than my desires. I appreciate you for delivering such great, healthy, educational and also cool guidance on that topic to Evelyn.

  8. Thanks for the advice on credit repair on this excellent site. Some tips i would tell people should be to give up the particular mentality that they may buy currently and shell out later. Being a society many of us tend to try this for many issues. This includes vacation trips, furniture, along with items we wish. However, you’ll want to separate your current wants out of the needs. If you are working to boost your credit score actually you need some trade-offs. For example you’ll be able to shop online to save cash or you can look at second hand merchants instead of high-priced department stores pertaining to clothing.

  9. If some one wishes to be updated with latest technologies afterward he must
    be pay a quick visit this web page and be up to date daily.

  10. After study a few of the blog posts on your website now, and I truly like your way of blogging. I bookmarked it to my bookmark website list and will be checking back soon. Pls check out my web site as well and let me know what you think.

  11. I’m truly enjoying the design and layout of your website.
    It’s a very easy on the eyes which makes it much more enjoyable for me to come
    here and visit more often. Did you hire out a developer to create
    your theme? Great work!

  12. Sosyal medya uygulamalarının en popüler uygulaması instagram için hemen takipçi satın al. İnstagram ucuz takipçi satın almak için websitemizi ziyaret et ve hemen en ucuz takipçi satın al.

  13. Every weekend i used to pay a visit this website,
    for the reason that i want enjoyment, for the reason that this this
    site conations in fact fastidious funny stuff too.

  14. İnstagram takipçi satın alarak takipçi sayınızı arttırmak sandığınızdan çok daha kolay. Websitemizi ziyaret edin ve takipçi satın almak için paketinizi seçin. Ödeme yöntemlerinden dilediğinizi seçerek, güvenilir instagram takipçi satın alın. Hadi sende gel ve takipçi satın alarak, takipçi sayını arttır.

  15. Güvenilir instagram takipçi satın alma sitesi ile takipçi kazanmaya başla! 4 yıldır güvenilir ve kesintisiz İnstagram takipçi satın alma hizmeti sunan sitemiz ile sen de takipçi sayını arttırmaya başla. Ucuz ve aktif instagram takipçi satın al servisi sunan sitemiz ile profiline organik takipçi gönder. İnstagram takipçi satın al hizmetimiz ile hesabını geliştirmek için instagram takipçi satın alma sitemizi incele.

  16. Güvenilir tiktok takipçi satın alma sitesi ile takipçi kazanmaya başla! 4 yıldır güvenilir ve kesintisiz Tiktok takipçi satın alma hizmeti sunan sitemiz ile sen de takipçi sayını arttırmaya başla. Ucuz ve aktif tiktok takipçi satın al servisi sunan sitemiz ile profiline organik takipçi gönder. Tiktok takipçi satın al hizmetimiz ile hesabını geliştirmek için tiktok takipçi satın alma sitemizi incele.

  17. magnificent points altogether, you simply won a emblem new reader.
    What would you suggest about your put up that you
    simply made a few days ago? Any certain?

  18. Tiktok takipçi satın al ve hesabını yükselişe geçir! Ucuz tiktok takipçi satın alma paketleri sunan sitemiz ile takipçi sayınızı yükselişe geçirmeye başlayın. Kaliteli ve aktif tiktok takipçi satın alma paketleri sunan sitemiz ile hesabınızı popüler hale getirin. Tiktok takipçi satın al hizmetini kullanmak için Türkiye’nin en güvenilir tiktok takipçi satın alma sitesini ziyaret edin.

  19. If some one wishes expert view about blogging afterward i recommend him/her to pay
    a quick visit this blog, Keep up the pleasant job.
    asmr 0mniartist

  20. Thanks for the marvelous posting! I truly enjoyed reading it, you’re a great author.
    I will always bookmark your blog and will come back in the foreseeable future.
    I want to encourage yourself to continue your great work, have
    a nice morning!

  21. If some one needs to be updated with latest technologies afterward he must be visit this web page
    and be up to date daily.

  22. I just like the helpful info you provide
    on your articles. I’ll bookmark your weblog and check once more here regularly.
    I’m relatively sure I’ll learn a lot of new stuff right right here!
    Good luck for the next!

  23. Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you relied on the video to make your point.
    You obviously know what youre talking about,
    why waste your intelligence on just posting videos to your
    weblog when you could be giving us something enlightening to read?

    asmr 0mniartist

  24. It’s an remarkable article in support of all the web users; they will
    get benefit from it I am sure. asmr 0mniartist

  25. Thanks for a marvelous posting! I seriously
    enjoyed reading it, you’re a great author.I will be sure to
    bookmark your blog and will eventually come
    back at some point. I want to encourage continue your great writing, have
    a nice morning!

  26. Hi there, I found your website via Google at the same
    time as searching for a similar matter, your website got here
    up, it seems to be good. I have bookmarked it in my google bookmarks.

    Hello there, simply was aware of your blog via Google, and located that it’s truly informative.
    I’m going to watch out for brussels. I’ll appreciate in case you continue this in future.
    Many people will be benefited from your writing. Cheers!

  27. you are really a good webmaster. The site loading velocity is amazing.
    It seems that you’re doing any unique trick.
    In addition, The contents are masterpiece. you’ve done a wonderful task on this
    subject!

  28. Thanks for the good writeup. It in fact used to be a entertainment account it. Look complicated to far introduced agreeable from you! However, how could we be in contact?

  29. We stumbled over here coming from a different page and thought I may as well check things out. I like what I see so now i’m following you. Look forward to looking into your web page yet again.

  30. Appreciating the hard work you put into your blog and detailed information you present.
    It’s good to come across a blog every once in a while that isn’t
    the same old rehashed information. Excellent read!

    I’ve saved your site and I’m adding your RSS feeds to my
    Google account.

  31. For hottest information you have to go to
    see world wide web and on the web I found this site as a most excellent website for latest updates.

  32. Hello, i think that i saw you visited my site so i came to
    “return the favor”.I am trying to find things to improve my web site!I suppose
    its ok to use some of your ideas!!

  33. I like the valuable info you provide in your articles.
    I’ll bookmark your blog and check again here regularly.
    I am quite certain I will learn a lot of new
    stuff right here! Best of luck for the next!

  34. When someone writes an post he/she retains the plan of a user
    in his/her brain that how a user can understand it.
    Thus that’s why this piece of writing is
    perfect. Thanks!

  35. Greetings! Very useful advice within this post!
    It is the little changes which will make the most significant
    changes. Thanks for sharing!

  36. Thanks for the good writeup. It in reality was once a enjoyment
    account it. Glance complex to more added agreeable
    from you! However, how can we keep in touch?

  37. When some one searches for his required thing, thus he/she needs to be available that in detail, so that thing is maintained over here.

  38. Hello, I think your site might be having browser
    compatibility issues. When I look at your website in Firefox, it looks fine but when opening in Internet Explorer, it has some overlapping.
    I just wanted to give you a quick heads up! Other then that,
    fantastic blog!

  39. I’m gone to inform my little brother, that he should also pay a visit this weblog on regular basis
    to obtain updated from newest reports.

  40. Tiktok kullanıcıları tarafından en çok merak edilen konulardan bir tanesi de Tiktok beğeni geçmişi silme olmaktadır. Tiktok platformunda beğendiğiniz videolar, tekrar izleyebilmeniz için favoriler kısmına kaydedilmektedir. Diğer platformlardan farklı olarak, Tiktok platformunda beğenileriniz takipçileriniz tarafından görülebilmektedir. Tiktok kullanıcıları yaptıkları beğenileri ve beğenileri kimin görebileceğini kişiselleştirebilmektedir.

  41. Having read this I believed it was extremely enlightening.
    I appreciate you spending some time and energy to put this short
    article together. I once again find myself personally spending
    a significant amount of time both reading and leaving comments.
    But so what, it was still worth it!

  42. İnstagram takipçi satın almak için uygun zamanı bekleme. Hemen İnstagram takipçi satın al sitemize gel ve instagram takipçi sayını arttır. İnstagram takipçi sayını yükseltmek için ucuz instagram takipçi satın al ve hesabını fenomen hale getir. İnstagram’da rakiplerini takipçi sayını arttırarak geç. İnstagram takipçi yükseltmek için hemen instagram takipçi satın al.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here