O güne kadar içinde yaşayanlardan başka pek fazla kişi, ismini dahi bilmiyordu. Savaşın sadece bir cephesinin geçtiği Plevne kasabası, 93 Harbi’nden sonra daha çok bilinir oldu. Plevne’nin dünya çapında bir üne kavuşmasında en büyük sebep, hiç şüphesiz ki Osman Paşa’nın şanlı Plevne müdafaasıydı. Dünya, bu küçük kasabada olup bitenlere dikkat kesilmiş, oradan gelecek herhangi bir haberi merakla bekliyordu…                           
PLEVNE’DEN ÇIKIŞ DR .MAHIR ASLAN

 

Plevne’de olup biteni anlamamız için şüphesiz ki en önemli kaynaklar, tarafların ve üçüncü ülkelerin bize naklettikleri yazılı kaynaklardır. Bu açıdan bakıldığında, Plevne’de Osman Paşa’nın müdafaasına takılan Rus karargâhının, özellikle Çar II. Aleksandr ve maiyetinin bu durum karşısındaki tutum, davranış ve konuşmalarını bize aktaran önemli kaynaklardan bir tanesi de o günkü Rusya savunma bakanı Dmitriy Milyutin’in savaşın en başından beri tuttuğu günlüğüdür. Dört ciltten meydana gelen günlüklerin özellikle ikinci cildi 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’na ayrılmıştır. 1947 1954 tarihlerinde Rusya’da yayımlanan günlükler, ülkemizde ise henüz herhangi bir çalışmada kullanılmamıştır. Dört safhada meydana gelen Plevne Müdafaası’nın ilk üç aşaması ve özellikle Rus karargâhındaki yansımaları, bu günlükten takip edilmiştir.

Plevne Müdafaası tüm dünya tarafından takip edildiği için, bu cepheye dair birçok orijinal bilgiye üçüncü ülkelerin gazetelerinde de rastlayabiliyoruz. Savaşa Rusya tarafında katılan Daily News muhabirinin aktardıkları da bir o kadar ilginç ve orijinal bilgilerdir. Plevne Müdafaası’nın özellikle dördüncü aşaması yani huruç harekâtı ve hemen sonrasını aktaran muhabirin dikkatli gözlemleri, Osman Paşa ile Rus generali arasındaki ilk temas, Rus subaylarının Osman Paşa ve Türk kurmay heyetine hayranlıkları, birinci ağızdan Türk basınında ilk kez bu makale ile okuyucuya ulaşacak.

Rumi takvime göre 1293 yılına rastladığı için 93 Harbi olarak bilinen bu savaş, daha önce meydana gelen Osmanlı-Rus savaşları gibi Tuna’da ve Doğu Anadolu’da olmak üzere iki cephede cereyan etti. 19. yüzyıl dünya ve Osmanlı tarihinin en önemli direniş mücadelelerinden bir tanesini teşkil eden Plevne Müdafaası da 93 Harbi’nin Tuna cephesinde, bugün Bulgaristan’ın kuzeyinde yer alan Plevne önlerinde, kendilerinden çok üstün Rus-Rumen ordularına karşı Gazi Osman Paşa kumandasındaki bir kolordu tarafından gerçekleştirilmiştir.

Osman Paşa Cepheye Geliyor

Rusya, Osmanlı Devleti’ne savaş ilân ettiğinde Gazi Osman Paşa, Sırp ve Rumenlerin muhtemel hareketlerine mani olmak için Vidin’de, Tuna Cephesi Başkumandanı Serdâr-ı Ekrem Abdülkerim Nadir Paşa’nın emrinde bulunmaktaydı. Rusların Tuna’yı hiçbir ciddi mukavemet görmeden geçmeleri üzerine Osman Paşa 1 Temmuz sabahı, 25 bin kişilik bir kuvvetle Balkanlar’a doğru sarkmakta olan Rusların önüne bir set çekmek ve Niğbolu Kalesi’ni kurtarmak üzere harekete geçmişti. Fakat Niğbolu’ya yaklaştığında Serdâr-ı Ekrem Abdülkerim Paşa, acilen Plevne’ye yetişmesi için emir gönderince, Osman Paşa Plevne’ye yöneldi. 7 Temmuz 1877 günü öğleden sonra,


Savaşın Arka planı Rusya 1856 Paris Antlaşması’ndan sonra Osmanlı Devleti’ne karşı takip ettiği Panslavizm (Slav Birliği) siyasetiyle Balkanlar’daki Slav ahali üzerindeki faaliyetlerini artırmıştı. 1870 yılında Fransa’nın Almanya karşısında yenilmesinden sonra Avrupa’daki yeni dengeden faydalanan Rusya, Paris Antlaşması’nın kendisiyle ilgili hükümlerinden kurtulmayı başardı ve Osmanlı Devleti aleyhine aktif bir politika izlemeye başladı. İlk iş olarak, Osmanlı Devleti’nin tasfiyesi anlamına gelen Şark Meselesi’ni halletmek (!) üzere, desteklediği ve silah yardımında bulunduğu Balkan milletlerini isyana teşvik etti. Sonra da azmettiricisi olduğu Hersek ve Bulgar isyanlarını istismar ederek Bâb-ı Âli’yi Avrupa siyasetinde yalnız bırakmak için yoğun bir faaliyete girişti. Diğer taraftan Avrupa umumî efkârı da zaten Osmanlı Devleti’ne karşı bir infial içinde bulunuyordu. Rusya’nın tahrikleri neticesinde İngilizler de buna katılınca Osmanlı Devleti, sözde Bulgar katliamı iddialarının faili olarak Avrupa siyaset sahnesinde yalnızlığa itildi. Osmanlı Devleti’nin içine düştüğü bu yalnızlığı iyi bir fırsat olarak değerlendiren Rusya, bir taraftan savaş hazırlıklarını hızlandırırken diğer taraftan da kesin gözüyle baktığı Osmanlı-Rus Harbi için Avusturya’nın tarafsızlığını sağladı.

Bu arada ilgili devletler, Osmanlı’ya karşı takip edilecek siyaseti tespit için Londra’da toplanarak 31 Mart 1877 tarihinde Londra Protokolü’nü imzalamışlardı. Ancak, İstanbul Konferansı’ndan pek farklı olmayan bu protokolün kararları da savaşa girmek pahasına bile olsa, Bâb-ı Âli tarafından reddedildi.

Londra Protokolü’nün Bâb-ı Âli tarafından reddedilmesi, harp ilânı için sömürülecek bir bahane idi. Nitekim öyle de oldu. Rusya, bu hadiseden bir gün sonra genel seferberlik ilân etti. Prens Korçakof, 19 Nisan 1877’de Rusya’nın Bâb-ı Âli’ye karşı harp kararını bir beyanname ile Avrupa’ya bildirdi. Söz konusu beyannamede harp sebepleri şöyle gösterilmişti: “Bâb-ı Âli, Avrupa’nın nasihatlerine saygı göstermemiştir. Hıristiyanların durumunu düzeltmek hususunda kendisine tavsiye edilmiş olan tedbirleri yerine getireceğine dair artık kendisine emniyet ve itimat gösterilemez. Balkanlar’daki devamlı kargaşalık, güvenliği bozmuş ve Rusya’nın menfaatlerini sarsmıştır. Bu sebeple Rusya, Avrupa tarafından da takdir edileceğine emin olarak Bâb-ı Âli’ye karşı harp açmıştır.”

1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı olarak da bilinen 93 Harbi’nin hem Tuna Cephesi’nde hem de Kafkasya Cephesi’nde Osmanlı Devleti yenilgiye uğradı. Bu savaş, büyük bir toprak kaybına sebep olduğu gibi Rus orduları İstanbul’un eşiğine (Yeşilköy) kadar ilerleyerek Osmanlı Devleti’nin varlığını tehdit eder duruma gelmişti.

Yapılan çeşitli antlaşmalar ile sulh sağlanmış ancak bu Osmanlı Devleti’ne pahalıya mal olmuştur. Ayrıca bu savaş yüzünden Osmanlı Devleti’nin Rusya’ya ödemek zorunda kaldığı 802.500.000 franklık harp tazminatı, devlet için önemli bir maddî külfet olurken Ayastefanos Antlaşması’nın ağır hükümlerinden kurtulmak için İngiltere’nin yardımını sağlamak maksadıyla Kıbrıs’ın idaresi İngiltere’ye bırakılmıştır.


 

Vidin’den 20 bin kişiyle gelmiş olan Osman Paşa ile Rus ordusu arasında Plevne’deki ilk çarpışma yaşanacaktı.

Bu ilk mücadelede, Osman Paşa’nın emrindeki birliklerin yedi gün boyunca yol yürümekten bitkin hâle gelmesine ve Plevne’nin gerekli savunma tertibatına sahip olmamasına rağmen Rusların şiddetli bir şekilde gelişen taarruzları geri püskürtülmüş ve onlara büyük kayıplar verdirilmişti. Üstelik Rus birlikleri, daha önce elde etmiş oldukları yerlerin gerisine çekilmek zorunda kalmışlardı. 7 Temmuz’u 8 Temmuz’a bağlayan gece, destek birliklerinin gelmesiyle daha da güçlenen Ruslar, 8 Temmuz 1877 tarihinde sabahın erken saatlerinde yeniden taarruza geçtilerse de Osmanlı topçusunun atışları ve piyadelerinin kararlı mücadelesi, Ruslara büyük kayıplar verdirdi ve onları geri çekilmeye mecbur etti. Rus ordularının Osman Paşa ile bu ilk karşılaşmasının beklenenden ağır sonuçları, Rus karargâhında da dikkatlerden kaçmadı. Rus savunma bakanı Dmitriy Milyutin cepheden gelen haberleri şöyle değerlendiriyordu: “Öncü birliklerimiz Plevne’de bir talihsizlik yaşadı ve büyük kayıp verdi… Meğer Plevne’deki talihsizlik, düşündüğümüzden çok daha ciddiymiş. Kayıplar 2800 kişiye ulaşırken bazı birlikler tamamen dağılmış. Kostromskoy bütün yaralılarını kaybetmiş, Krinder ise şimdi Plevne’de 50 bin Türk’ün olduğunu düşünüyor. Takviye için 4. Kolordu’dan tüm 30. Tümen, 11. Kolordu’dan da 1. Tugay görevlendirildi…” O tarihe kadar kan dökmeden elde ettikleri kolay başarılar ile âdeta sarhoş olan ve hep öyle “askerî gezinti”lerle seferi bitireceklerine emin olan Rusların işte bu müthiş sille üzerine ayılıp akıllarını başlarına aldıkları ve içlerindeki eski Türk korkusunun yeniden uyanmaya başladığı, Batılı kaynaklarca bile itiraf edilir.

Osmanlı Tokadı Düşmanı Sarsıyor

Osmanlı askerlerinin Plevne’ye gelişini müteakip vuku bulan muharebeler, Rus ordusuna dehşet, dünyaya ise hayret vermişti. Bundan dolayı Rus çarı, askerlik şerefini kurtarmak için Plevne’de zafere ulaşmadan geri dönmemeye yemin etmişti. Ziştovi’ye geçirdiği ordusunun, Osmanpazarı, Tırnova ve Niğbolu taraflarına tahsis ettiği kıtalarının yönünü Plevne’ye çevirip kendisi de Plevne’ye yakın Bogot köyünü karargâh yapmıştı. Ruslar, 10 gün zarfında savaş hazırlıklarını tamamlayıp 60 bin kişilik piyade, 3 alay süvari ve 40’tan fazla top ile Osman Paşa’nın 58 topa sahip 33 bin mevcutlu ordusuna karşı Temmuz ayının 18. günü sabah erkenden büyük bir taarruza kalktılar. Böylece Plevne savunmasının iki gün sürecek olan ikinci safhası da başlamış oldu. Rus bataryalarının ilk günkü atışları hava kararana kadar devam etti. Ertesi gün ise topçu atışlarının desteğinde Rus piyadelerinin şiddetli taarruzları görüldü. Böyle bir taarruzu bekleyen Osman Paşa gerekli hazırlıkları yapmış olduğundan Ruslar başarılı bir şekilde geri püskürtülmüş ve her iki taraf büyük kayıplar vermiştir. Rusların ölen asker sayısı 8 bini, yaralı asker sayısı ise 14 bini geçerken Osmanlı ordusunun asker kaybı 1200 civarındaydı. Osman Paşa’nın zafer haberi İstanbul’da büyük bir coşku ile karşılandı. Bu başarı üzerine Osman Paşa, birinci rütbeden bir kıta Nişan-ı Osmanî ile taltif edilip Sultan İkinci Abdülhamid tarafından kendisine kabzası altın bir kılıç, bir çift dürbün ve bir çift revolver hediye edildi.


Plevne Müdafaası’nın Bel Kemiği Topçulardı

Ruslar, asker ve silah sayısı bakımından Türklerden kat kat üstün olmasına rağmen umdukları performansı gösterememişlerdi. Plevne’ye yaptıkları saldırılarda, yüksek açılı atışlar yapamayan toplar kullanıyorlardı. Bu toplarla atılan mermiler ya Plevne’nin etrafını çeviren siperlere saplanmış ya da siperlerin çok gerisine düşmüştür. Hal böyle olunca piyadenin yapacağı taarruzlar için topçu birlikleri gereken ortamı hazırlayamamıştır. Ruslardaki uzun namlulu toplara karşı Osman Paşa’nın elinde yüksek açılı atışlar yapabilen ve kısa mesafeli hedeflerde başarılı olabilen kısa namlulu toplar vardı. Dolayısıyla da açık sahada yerleştirilmiş ve hedef hâline gelmiş olan Rus batarya ve bölükleri, Türk topçuları tarafından kolay bir şekilde vurulmuştur.


Rus ordusunun, Osman Paşa ile ilkine göre daha organize ve güçlü ikinci karşılaşmasının neticesi, Rus karargâhında da merakla bekleniyordu. Rus savunma bakanı Dmitriy Milyutin, beraberinde çara vekâlet eden kardeşi Prens Nikolay ile Plevne’den gelecek haberi bekleyişlerini ve aldıkları haber karşısında yaşadıklarını şu sözlerle aktarıyordu: “Yeni meseleyi Plevne yakınlarında sabırsızlıkla bekliyorduk. Şimdiye kadar takviyelerin 9. Kolordu’ya yaklaşmasını beklemek zorunda kaldık. Nihayet bugün karşılaşma olması gerekiyor. Fakat sonucu galiba gece yahut yarın sabah öğreneceğiz…          “Düşmanın üstün gücü sayesinde tüm gün devam eden savaştan sonra General Krinder’in tekrar Bulgaren’e çekildiğini kısa bir telgraf hâlinde sabah saat onda öğrendik. Bu haber bizi şaşırttı ve üzdü. Prens bu sefer utancını gizleyemedi…”

Bugünkü harplerin müthiş silah ve teknik kuvvetleri karşısında, dünün harpleri kıymetlerini kaybetmiş gibi görünmektedir. Fakat bugünkü harplerin, beton ve çelik siperler arkasında cereyan etmekte olduğu dikkate alınırsa; dünün harplerinde toprak siperlerde ateş ve çeliğe karşı göğüs gerenlere “hakikî kahramanlar” demek, hakikatin en doğru bir ifadesidir… (Ziya Şakir, “Plevne”)

Prens, Tırnova’dan kendisine cevap veren genelkurmay başkanına telgraf çekerek, Krinder’in yönettiği ordulara kendisinin gideceğini göze aldığını ve onları yeni birlikler ile güçlendirdikten sonra taarruzu üçüncü kez tekrarlayacağını bildirdi.

Çar’ın Çaresizliği..

Ruslar, her ne pahasına olursa olsun Plevne’yi zapt etmeye karar vermiş görünüyordu. Çar, kesin bir taarruz için Rusya’dan yeni takviye kıtalar ve bu arada kendi hassa alayını da getirtti. Romanya ordularının desteğini alabilmek için Romanya prensine de bir telgraf çekti. Bu telgraf, aslında içinde bulundukları durumu özetler nitelikteydi: “İmdadımıza gel! İstediğin şartlar altında, istediğin yerde, istediğin gibi Tuna’yı geç! Fakat yardımımıza koş! Türkler bizi mahvediyorlar! Hıristiyanlık davası kaybedilmiştir.” Çar’ın bu etkili çağrısı sonuç vermiş ve 60 bin kişilik Romanya ordusunun da desteği elde edilmişti.

Rumen ordusunun katılımı ve yeni takviyelerinin gelmesiyle süvari ve piyade mevcudu 100 bini aşan Rusların 432 topu bulunuyordu. 7 Eylül sabahından 11 Eylül sabahına kadar gece gündüz süren çok şiddetli topçu ateşinin ardından 11 Eylül günü Rus ordusunun sabahtan akşama kadar devam eden umumî hücumu da başarısızlıkla sonuçlandı. Üçüncü safhadaki mücadelelerde Rusların kaybı 3 general, 350 subay ve 20 bin askeri aşarken Osmanlı ordusunun kaybı 4 bin civarındaydı. Yaşananlar karşısında moralleri asla bozulmayan ve maneviyatlarından bir şey kaybetmeyen Türk askerleri, Rus bataryalarına sadece gülüyorlardı. Gece gündüz devam eden topçu ateşinde atılan 30 bin güllenin ortaya koyduğu sonuç buydu. Verdikleri destek ile Rusların işini kolaylaştıran Rumenler yaralılarını toplayabilmek için Osman Paşa’dan ateşkes istediler. Osman Paşa’nın bu teklifi kabul etmesiyle de özel bir müfreze kurarak yaralılarını topladılar.

Ruslar bu hücumu Çar’ın doğum gününde muzaffer bir şekilde sona erdirmeyi ve onu zafer alayı ile Plevne’ye sokmayı çok arzu etmişlerdi. Çar’ın kendisi de askere moral vermek için bizzat bu hücuma katıldığı için Plevne’den gelecek haberler, kendisi ve yakınındakiler için son derece önem arz etmekteydi. Söz konusu bekleyişi ve alınan haberler karşında Çar’ın çaresizliğini, Rus karargâhında Çar ile birlikte bulunan savunma bakanı şu sözlerle nakletmekte: “…Sağ taraftan memnuniyet vermeyen haberler gelmeye başladı; ordularımızın ve Rumenlerin Griviça köyü üzerindeki baş tabyaya yönelik en ısrarlı atakları üç kez Türkler tarafından püskürtüldü. Sol tarafta General Skobelev ilk başarısını elde etti ve ileri hareket etti. Fakat 30. Tümen de aynı şekilde palankaya püskürtüldü, her iki noktada da kayıplarımız muazzamdı. Hava karardığında ve savaş dindiğinde en hüzünlü halde Radişevo’ya döndük. “Çar’a bakmak üzücüydü. Fakat bugün sabah, Rumenlerin ve 5. Tümen’in toplam gücüyle en sonunda Griviça palankasının alındığı haberi geldi. Haber içimizde yeni umutlar doğururken bizlere moral verdi. Çünkü bu palanka, anahtar mevzi sayılıyordu. Fakat tekrar mevziye döndüğümüzde… büyük kayıplardan sonra düşman mevzisine atağın devam ettirilemeyeceğini kabul ettiler… Dürbün ile uzaklara bakarak tüm gün tepede oturduk…

Ava Giden Avlanır…

“Bu sefer Türkler çıkış yapmaya başladılar, beş sefer Skobelev’in üzerine hücuma kalktılar ve altıncısında sol kanadımızı geri atmayı başardılar… Çar daima genelkurmay başkanıyla oturuyor, arada sırada karargâh komutanını yanına çağırıyordu. Ben ise daha uzaktaydım. Güç kaybı ve baş ağrısıyla içimdeki acı, hummalı bir şekilde derinleşti. Ağacın altında otların üzerine uzandım. Güneşin batmasına bir şey kalmamıştı, bir ara birisi yanıma gelerek Çar’ın beni sorduğunu söyledi. Kalktım ve kederli ve kısık sesle “Geri çekilmek lazım, Plevne’den vazgeçmek gerekiyor.” diyen Çar’ın yanına gittim. Beklenmeyen bu kararla yıldırımla vurulmuşçasına şaşırarak hararetli bir şekilde ona karşı çıktım… ‘Ne yapalım, -dedi çar- bu seferi başaramadığımızı kabul etmek gerekiyor.’ Ben de ‘Takviye kuvvetler yaklaşıyor.’ dedim. Genelkurmay başkanı buna itiraz etti, destek kuvvetlerinin henüz gelmediğini ve Plevne’de tutunabilmenin mümkün olmadığını düşünüyordu ve hararetli bir şekilde ekledi: ‘Bunun mümkün olduğunu düşünüyorsanız yönetimi alın ve rica ediyorum beni görevden azledin!’ Çar’ı daha önce böyle derin bir üzüntü içerisinde görmemiştim, hatta yüz ifadesi değişmişti.” Ruslar, 3. Plevne Muharebesi’nden sonra buranın savaş yolu ile zapt edilemeyeceğini anlamışlardı. Eylül ortalarında yalnız Plevne önlerindeki zayiatları ölü ve yaralı olarak 50 bine yaklaşmıştı. Bu sebeple kuşatma faaliyetine geçilmesine karar verildi.


“Türkler Kolay Kolay Kale Vermezler!”
Osman Paşa teslim olduktan sonra Grandük Nikola ile aralarında şöyle bir konuşma geçmişti: Grandük: “Size, teslim olmanız için bir mektup göndermiştim. Ona, niçin sert bir cevap verdiniz?” Osman Paşa: “Benim yerimde siz olsaydınız, nasıl cevap verirdiniz?” “Haklısınız. Ben de sizin yerinizde olsaydım aynı şekilde cevap yazardım. Maamafih şu ciheti de samimî bir surette itiraf edeyim ki ben, Rus ordularının başkumandanı olmakla beraber sizin askerlerinizi sevk ve idaredeki maharetinizden pek çok istifade ettim.” “Mübalağa buyuruyorsunuz ekselans.” “Namusum üzerine söylüyorum.” “Eh… Harptir bu. Yorulmadan olur mu? Belki siz de işitmişsinizdir. Türkler, kolay kolay kale vermezler.” (Ziya Şakir, “Plevne”)

İstanbul’a Döndükten Sonra…

Rus çarı tarafından Çifte Kartal Nişanı’yla da ödüllendirilen Osman Paşa, İstanbul’a döneceği zaman Sultan İkinci Abdülhamid, Serasker Müşir Rauf Paşa’yı “yâver-i ekrem”lik ve fevkalâde büyük elçilik payeleriyle Petersburg’a göndermişti. İçinde Gazi Osman Paşa’nın da bulunduğu heyetin İstanbul’a gelişi, büyük bir törenle kutlandı. Bundan sonra da askerlik vazifesine devam eden Gazi Osman Paşa, 14 Mart 1878 tarihinde Hassa Ordusu müşavirliğine getirilmiştir. 5 Kasım 1878’de Mabeyn müşiri olmuş, vefatına kadar bu görevde kalmıştır. 18781885 arasında Seraskerlik (Genelkurmay Başkanı) yapan Gazi Osman Paşa, 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı’nda, başmüfettiş sıfatıyla harekâtı yürütmek üzere savaş yerine gönderilmiştir. Gazi Osman Paşa, 5 Nisan 1900 günü, 68 yaşında vefat etti. Türbesi, Fatih Camii avlusundadır.

Osman Paşa’nın vefatı tüm dünyada olduğu gibi Rus basınında da kendisine yer buldu. Rus gazeteleri paşanın vefatını şu satırlarla duyurmuştu: “Geçen gün Türkiye’nin en tanınmış simalarından birisi vefat etti: Rusya’da yeteri kadar bilinen Gazi Osman Paşa. Askerî hizmetleri, bilhassa kararlı Plevne savunması için kendisine verilmiş olan ‘Gazi’ ünvanı yenilmezliği ifade ediyor.”


 Plevne’yi alelade bir harpten farklı kılan unsurlardan biri de hiç kuşkusuz -o günün şartlarında bir buluş olarak nitelendirilen- tahkimat sistemidir. O güne dek toprağın üstünde, üzerlerine yerleştirilen malzemeyle tahkim edilen siperler, Plevne’de toprağın içine kazılmıştı. Dışarıdan bakıldığında nal şeklinde ve tekmiş gibi görünen bu siperler, yer altından birbirlerine bağlanmıştı. Sahra tahkimatında, büyük bir buluş olarak değerlendirilen bu siperler, Mühendis Tevfik Paşa’nın eseridir. Devrin en meşhur askerî otoritesi sayılan Mareşal Moltke: “Osman Paşa’nın yaptığı yenilik bundan sonra istihkam fenninde kuşatma usulünü değiştirmeyi icap ettirecektir.” der. (Hakan Seyfettin Yükselen, “Plevne Müdafaası”)

Çıkış Harekâtı Başlıyor!

Elindeki erzakın ancak kısa bir süre yeteceğini anlayan ve teslim olmakla huruç (çıkış) harekâtında bulunma şıklarıyla karşı karşıya kalan Osman Paşa, yapılan müzakerelerden sonra huruç hareketine karar verdi. 10 Aralık sabahı ordusunu ikiye ayırdı ve muhasara hattının yakınına kadar sokulup Rusların bulunduğu ilk istihkâmlara saldırdı. Plevne’ye Osman Paşa’nın emri altında teğmen rütbesiyle katılan Alman asıllı İngiliz vatandaşı Frederick William Von Herbert, son yarma harekâtını şu sözlerle tasvir ediyordu: “Hiçbir şey düşman siperlerine yapılan bu saldırı kadar şiddetli olamazdı. Askerler durmadan ateş ediyorlardı, önümüzdeki düşmana yağmurlar gibi kurşun yağdırarak hızla ilerliyorduk. Birlikler, devamlı ve sesli bir şekilde şu Arapça ifadeyi tekrar ediyorlardı: ‘Bismillahirrahmanirrahim!’ Bu haykırış, taburdan tabura yayılıyor, heceler, saldıran askerlerin attıkları adım ile uyum içersinde ahenkle kesilip, yeniden başlıyordu.”

Ordusunu ikiye ayırdıktan sonra birinci grubun başında harekete geçen Osman Paşa, Rus istihkâmlarını dağıtmayı başardı ise de planın farkına varan düşmanın müdahalesi, ikinci grubun mevzilerden çıkmasına imkân vermedi. Bu durum karşısında yoğun bir ateş altında kalan Osman Paşa, geri çekilmek isterken atı vuruldu, kendisi de yaralandı. Neticede huruç harekâtı püskürtülmüştü. Üstüne üstlük, Plevne ordusu da önden ve arkadan kuşatılmıştı. Bu durum karşısında Osman Paşa, mukavemetin imkânsızlığını gördü ve maiyetinde bulunan kumandanların ısrarı sonucu teslim olmaya karar verdi. Osman Paşa ile birlikte 48.338 asker teslim olurken 6 bin şehid verildi, Rus tarafının kayıpları ise 1700 kişiydi.

Plevne’den çıkışa o gün şahit olanlardan biri de gazetesi adına orada bulunan Daily News muhabiriydi. Yaklaşık beş aydır geçilemeyen Plevne kahramanı Osman Paşa, tüm dünyada olduğu gibi o gün orada bulunan herkes için en önemli merak konusuydu. Daily News muhabiri de bu meraklı bekleyiş içerisinde o gün gördükleri ve duyduklarını şu tarihî sözlerle ifade ediyordu:

Düşmanı Dahi Takdir Etti

“…(Türkler tarafından çekilen) beyaz bayrak göründüğünde, ordumuzun içinde bir vaveylâ koptu. Bu, tüm hüzünlü meydanımıza dağılan mutluluğun bağrışmasıydı… Köprüye yakın bir yerde yanında birkaç subay ile duran General Skobelev, beyaz bayrak salladılar. Bu dostluk işaretine Türkler sopaya sarılmış beyaz bir bez parçası ile karşılık verdiler. Daha sonra köprüyü geçip başlarında Skobelev’in bulunduğu süvarilere yaklaştılar. General Skobelev’in tercümanı ile kısa bir konuşmadan sonra Osman Paşa’nın geldiği söylendi ve her iki süvari geri çekildi.

“Herkes şaşkınlık içersinde: ‘Osman Paşa’nın kendisi geliyor!’ diye bağırdı.

“Subaylardan biri asil bir çıkışla haykırdı: ‘Her halükarda ona hatırı sayılır bir karşılama yapacağız.’

“Bir başkası, ‘Evet, hepimiz ona saygımızı ifade edeceğiz, askerler ise saygı duruşunda bulunacaklar.’ dedi.

“Üçüncüsü: ‘O, şüphesiz büyük bir savaşçı, kahramanca kendisini savundu.’ dedi.

“General Skobelev: ‘O, çağımızın büyük bir generali, çünkü vatanının şerefini kurtardı. Elini sıkıp bunu ona söyleyeceğim.’ dedi.

“Birden bir bağrışma koptu: ‘İşte o, geliyor!’

“İki süvari ellerinde beyaz bayrakla tekrar yaklaştılar. İçlerinden biri Osman Paşa’nın karargâh komutanı Tevfik Bey’di. Herkes çok şaşırmıştı. Bu oldukça genç görünen yüz, Osman Paşa’nın sağ kolu olan, onun savunması ve organizasyonunda önemli rol oynamış olan insana aitti. Garip ama bu bir gerçekti. Tevfik Bey tamamen yaklaştığında bizim taraftan herkes onu takdir etti. O, durdu ve bir dakikalığına sustu. Daha sonra güzel bir aksanla yavaş ve sanki kelimeleri ararcasına Fransızca konuşmaya başladı.

“Dedi ki: ‘Osman Paşa…’ cümlesini tamamladıktan neredeyse on saniye sonra, bir söz daha ekledi: ‘Yaralı.’ Hazır bulunan herkes bunu ilk kez öğreniyor ve üzüntüsünü ifade ediyordu.

‘Umarım düşündüğümüz kadar tehlikeli değildir!’ dedi General Skobelev.

“Karşılık: ‘Bilmiyorum.’ oldu.

“Daha sonra ‘Ekselansları şimdi nerede bulunuyorlar?’ diye sordu.

“Tam olarak köprünün arkasında duran küçük evi göstererek ‘İşte orada.’ diye cevap verdi Tevfik Bey.

Rus kumandanlardan biri: ‘Osman Paşa şanlı bir savunma yaptı. Ona, bir asker olarak çok saygı duyuyoruz.’ demişti.

“…Osman Paşa faytona binip Plevne’ye döndükten sonra biz de köprünün arkasına geçtik… Birden ‘Osman!’ diye bağrışmalar duyuldu. Prens Nikolay Nikolayeviç, faytona yaklaştı ve her iki komutan tek bir söz söylemeden birbirinin yüzüne bir süre baktı.

Ardından prens, elini uzatıp Osman Paşa’nın elini sıkarak şöyle dedi: ‘Plevne savunmanız sebebiyle sizi tebrik ediyorum. Bu, tarihteki en ünlü savaş taktiklerinden birisi.’ Osman Paşa hüzünlü bir şekilde gülümsedikten sonra yarasına aldırmadan, bir şekilde ayağa kalktı ve bir şeyler söyledikten sonra tekrar oturdu. Rus subayları hepsi bir ağızdan defalarca ‘Bravo! Bravo!’ diye bağırdılar. Plevne kahramanına hayret ve sempati ile bakmayan tek bir Rus subayı yoktu.

“13 Aralık öğlen vakti çar, Plevne girişini savunan cepheye ulaştı… Ardından herkes Plevne’ye geçti. Etrafı yüksek duvarlar ile çevrilmiş olan küçük bir evde kahvaltı hazırlanmıştı. Arkasından bir sessizlik çöktü ve Osman Paşa geldi. Kalabalık arasında ilerlemesine yardım ederlerken, karargâh subaylarının her biri onu saygıyla karşıladı ve ‘Bravo Osman!’ diye bağırdılar. Osman Paşa, çarın bulunduğu odaya girdikten sonra çar, elini sıkarak Plevne’yi kahramanca savunmasından dolayı kılıcının kendisine geri verilmesini emretti.”

Osman Paşa, Plevne’den sonra Ukrayna’nın Harkov şehrinde üç ay kadar (17 Aralık 1878-19 Mart 1879) Çar II. Aleksandr’ın misafiri olarak Bella Vue Oteli’nde ikamet etti.

Osman Paşa ile birlikte teslim alınan Osmanlı askerleri, Rusya’nın farklı şehirlerine nakledilirken 14 bin kişilik kısmı ise Harkov şehrine getirilmişti. Plevne düştükten sonra, şehre giren Rus ve Rumen askerleri hem gayrimüslim hem de Müslüman ahalinin mallarını yağma etmiştir.

Osman Paşa’nın Asker Kimliği

Asıl adı Osman Nuri’dir. Gazi Osman Paşa, 1832 yılında Tokat’ta doğdu. Babası, İstanbul kereste gümrüğünde kâtip olan Mehmed Efendi, annesi Şakire Hatun’dur. Ailenin tek erkek çocuğu olan Osman, henüz 7-8 yaşlarındayken ailesiyle birlikte İstanbul’a babasının yanına gitti. Önce Beşiktaş Askerî Rüşdiyesi’ne, daha sonra 1844’te dayısının ders nazırı bulunduğu Askerî İdadî’ye yazıldı. Mekteb-i Harbiye’yi 1853 yılında bitirdi. Kırım Harbi çıktığı için asteğmen rütbesiyle gittiği savaşta üsteğmenliğe yükseldi ve savaş sonrasında, Erkân-ı Harb eğitimini tamamladı. Kadastro usulünde haritanın yeniden çizilmesi gibi teknik bir hizmette sivrildi. Zamanın ordularında görülmeyen, münhasıran Türk ordusuna mahsus bir kariyer izlemiştir. Suriye’de başlayan ayaklanma sebebiyle Cebel-i Lübnan’da, 1866’da Girit İsyanı’nda adadaydı. Buralarda temayüz etti, yani başarılarıyla göze çarptı. Ardından Yemen’de mirlivalığa (tuğgeneralliğe) çıktı. İki yıl sonra Rumeli’deydi. Sancak dediğimiz Yenipazar tümen komutanı, İşkodra ve Bosna komutanlıkları, ardından tekrar Niş ve Vidin komutanlıkları ve Sırp prensliğinin 2 Temmuz 1876’da Osmanlı’ya savaş ilân etmesi dolayısıyla sıcak harbin kahramanlığına yükseldi. Rusya’nın var gücüyle ve komutanlarıyla destekliği Sırbistan’ı ve gönüllü müttefikleri üst üste yendi, asıl şöhreti burada kazandı.

 Kıtalarını emsalsiz bir idare ve irade kuvvetiyle kullanan Osman Paşa, muhasaranın ilk gününden beri mütemadiyen Plevne’yi zorlayan Ruslara bir karış bile yer vermemişti. O, aç susuz ve hatta şiddetli soğuklara rağmen bir kısmı kaputsuz olan askerleriyle Türklerin kale müdafaasındaki ananevî kahramanlığını temsil etmişti… (Ziya Şakir, “Plevne”)
Prens Nikolay Nikolayeviç, Osman Paşa’ya demişti ki: “Plevne savunmanız sebebiyle sizi tebrik ediyorum. Bu, tarihteki en ünlü savaş taktiklerinden birisidir.”

ıı Kaynaklar: M. Metin Hülagü, “Plevne Muharebeleri”, DİA, Cilt: 34, İstanbul 1994; Mahir Aydın, “Doksan üç Harbi 18771878 Osmanlı-Rus Savaşı”, DİA, Cilt 9, İstanbul 1994; Remzi Çavuş, “İngiliz Basınında Plevne Savunması (19.07.187710.12.1877)”, VakanüvisUluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, Mart 2016, Yıl 1, No: 1, s. 169; Frederick William Von Herbert, Plevne Müdafaası, Çev. Ali Kurdoğlu, İzmir 1990; L. İ. Naroçnitskaya, “Vstupitelnaya Statya” Rossiya i Natsionalnoosvoboditelnaya Borba na Balkanah 1875-1878, Moskova 1978; V. P. Turba, Geroi n Deyateli Russko-Turetskoy Voynı 1877-1878 gg, Petersburg 1878; BOA, HR.SYS.01327, s. 4.


https://www.edergim.com/yedikita-dergisi/sayi-124.html

https://yedikita.com.tr/

Not: Plevne’den Çıkış // SAYI: 124 (Aralık 2018) alıntıdır.

601 YORUMLAR

  1. We are a group of volunteers and starting a new scheme in our community. Your site offered us with valuable info to work on. You have done a formidable job and our whole community will be thankful to you.|

  2. Hey there! This post couldn’t be written any better! Reading through this post reminds me of my previous room mate! He always kept talking about this. I will forward this article to him. Pretty sure he will have a good read. Many thanks for sharing!|

  3. First of all I want to say excellent blog! I had a quick question that I’d like to ask if you don’t mind. I was interested to know how you center yourself and clear your head prior to writing. I’ve had a tough time clearing my mind in getting my thoughts out there. I truly do take pleasure in writing but it just seems like the first 10 to 15 minutes tend to be wasted simply just trying to figure out how to begin. Any ideas or tips? Thank you!|

  4. This is the perfect site for anybody who wants to find out about this topic. You know a whole lot its almost tough to argue with you (not that I actually will need to…HaHa). You definitely put a new spin on a subject that’s been discussed for decades. Excellent stuff, just excellent!|

  5. I’m also commenting to let you be aware of of the excellent discovery my cousin’s child enjoyed checking your blog. She discovered a wide variety of details, most notably how it is like to have a marvelous coaching heart to get many more easily fully understand certain complicated matters. You actually did more than my desires. I appreciate you for delivering such great, healthy, educational and also cool guidance on that topic to Evelyn.

  6. Wow that was unusual. I just wrote an really long comment but after I clicked submit my comment didn’t appear.
    Grrrr… well I’m not writing all that over again. Anyhow, just wanted to say great blog!

  7. I wanted to send you the very little remark to say thanks a lot over again just for the pleasant solutions you have featured in this case. It was really shockingly open-handed with you to grant publicly just what many of us might have offered for an ebook to get some dough for themselves, mostly now that you might have tried it in case you desired. These secrets as well served to be the good way to fully grasp that other people online have the identical interest much like my personal own to learn more regarding this matter. I am sure there are numerous more pleasant periods in the future for many who read your site.

  8. Good post. I learn something totally new and challenging on websites I stumbleupon every day.
    It will always be exciting to read articles from other authors and
    use something from other sites.

  9. Excellent way of telling, and nice post to get facts about my presentation topic,
    which i am going to deliver in college.

  10. Hi! This is my first visit to your blog! We are a group of
    volunteers and starting a new project in a community
    in the same niche. Your blog provided us valuable information to
    work on. You have done a wonderful job!

  11. Fantastic goods from you, man. I have understand your stuff previous to and you are just extremely magnificent.
    I really like what you’ve acquired here, certainly like what you’re stating
    and the way in which you say it. You make it entertaining
    and you still take care of to keep it sensible.
    I can’t wait to read far more from you. This is actually a
    tremendous web site.

  12. Does your site have a contact page? I’m having problems locating it but, I’d like
    to shoot you an e-mail. I’ve got some suggestions for your blog you might be interested in hearing.
    Either way, great site and I look forward to seeing it grow over time.

  13. Please let me know if you’re looking for a writer for your site.
    You have some really good posts and I believe I would be a good asset.
    If you ever want to take some of the load off, I’d love
    to write some articles for your blog in exchange for a link back to mine.
    Please shoot me an e-mail if interested. Cheers!

  14. My programmer is trying to convince me to move to .net from
    PHP. I have always disliked the idea because of the
    expenses. But he’s tryiong none the less. I’ve been using WordPress on a number of websites for about a year and am nervous about
    switching to another platform. I have heard good things about blogengine.net.
    Is there a way I can import all my wordpress posts into it?
    Any help would be really appreciated!

  15. Hey there, You have done an excellent job. I’ll definitely digg it and
    personally suggest to my friends. I am confident they will be benefited from
    this web site.

  16. Howdy, i read your blog occasionally and i own a similar one and i was just curious
    if you get a lot of spam remarks? If so how do you stop it,
    any plugin or anything you can advise? I get so much lately it’s driving me insane so any support is
    very much appreciated.

  17. Wonderful blog! I found it while searching on Yahoo News.
    Do you have any tips on how to get listed in Yahoo News?
    I’ve been trying for a while but I never seem to get there!
    Cheers

  18. We’re a group of volunteers and starting a new scheme in our community.
    Your website offered us with valuable information to work on. You’ve
    done an impressive job and our whole community will be thankful to you.

  19. That is really attention-grabbing, You’re an overly professional blogger.
    I have joined your feed and stay up for seeking extra of your
    fantastic post. Also, I have shared your website in my social networks

  20. This is really interesting, You’re an overly skilled blogger. I’ve joined your feed and sit up for looking for extra of your magnificent post. Also, I have shared your site in my social networks|

  21. hey there and thank you for your information – I have definitely picked up something new from right here. I did however expertise a few technical points using this web site, since I experienced to reload the site lots of times previous to I could get it to load properly. I had been wondering if your web host is OK? Not that I’m complaining, but sluggish loading instances times will sometimes affect your placement in google and can damage your high quality score if ads and marketing with Adwords. Well I’m adding this RSS to my e-mail and can look out for much more of your respective interesting content. Make sure you update this again very soon.|

  22. Having read this I thought it was very informative. I appreciate you taking the time and effort to put this article together. I once again find myself spending way to much time both reading and commenting. But so what, it was still worth it!

  23. Thank you, I’ve recently been searching for info about this topic for ages and yours is the greatest I have found out till now. However, what about the conclusion? Are you sure in regards to the source?|

  24. Great website. A lot of useful info here. I’m sending it to a few friends ans also sharing in delicious. And of course, thank you to your effort!

  25. Adorei este site. Pra saber mais detalhes acesse o site e descubra mais. Todas as informações contidas são informações relevantes e diferentes. Tudo que você precisa saber está está lá.

  26. I do agree with all of the ideas you’ve presented in your post. They’re really convincing and will certainly work. Still, the posts are very short for beginners. Could you please extend them a bit from next time? Thanks for the post.

  27. I don’t even know how I ended up here, but I thought
    this post was good. I don’t know who you are but certainly you are
    going to a famous blogger if you are not already 😉
    Cheers!

    Take a look at my blog … buy delta 8 thc

  28. I’m extremely impressed with your writing skills and also with
    the layout on your blog. Is this a paid theme or did you modify it yourself?
    Anyway keep up the excellent quality writing, it is rare to see
    a nice blog like this one nowadays.

    My webpage … delta 8 thc for sale

  29. Spot on with this write-up, I seriously believe this site needs a lot more attention.
    I’ll probably be returning to read through more, thanks for the advice!

    asmr 0mniartist

  30. When I originally commented I clicked the “Notify me when new comments are added” checkbox and now each time a comment is added I get several e-mails with
    the same comment. Is there any way you can remove people from
    that service? Thanks!

    Also visit my web blog … buy cbd gummies

  31. I was curious if you ever considered changing the page layout of your
    blog? Its very well written; I love what youve got to say.
    But maybe you could a little more in the way of content so people could
    connect with it better. Youve got an awful
    lot of text for only having one or 2 pictures. Maybe you could space it out better?

    my web site: buy delta 8

  32. My partner and I absolutely love your blog and find a lot of your post’s to be what precisely I’m
    looking for. Do you offer guest writers to write content in your case?
    I wouldn’t mind writing a post or elaborating on a
    number of the subjects you write with regards to here. Again, awesome weblog!

    Here is my homepage – cbd

  33. Remarkable issues here. I’m very glad to see your post. Thanks a lot and I’m looking ahead
    to touch you. Will you please drop me a e-mail?

    Here is my homepage: cbd

  34. Howdy! This blog post couldn’t be written any better! Reading through this article reminds me of my previous roommate!

    He always kept preaching about this. I’ll send this article to him.
    Pretty sure he’s going to have a great read. Thank you for sharing!

    Review my homepage buy cbd

  35. Hello, i think that i saw you visited my website thus i got here
    to return the choose?.I am attempting to find things to enhance my website!I assume its adequate to make use of some of your
    concepts!! 0mniartist asmr

  36. Definitely believe that which you stated. Your favorite reason seemed to be at the web the simplest thing to be aware of.
    I say to you, I definitely get irked even as people consider
    worries that they just do not recognise about. You managed
    to hit the nail upon the highest and also defined out the whole thing without having side effect , people can take a signal.
    Will likely be back to get more. Thank you asmr 0mniartist

  37. Do you mind if I quote a few of your articles as long as I provide credit and sources back to your website?
    My blog site is in the very same area of interest as yours
    and my users would genuinely benefit from a lot of the information you provide
    here. Please let me know if this alright with you. Many thanks!

    Feel free to surf to my web site: best delta 8 carts

  38. I loved as much as you’ll receive carried out right here.

    The sketch is attractive, your authored material stylish.

    nonetheless, you command get bought an edginess
    over that you wish be delivering the following. unwell unquestionably come further formerly again as exactly the same nearly a lot
    often inside case you shield this increase.

    Feel free to visit my page … best delta 8

  39. Hello There. I discovered your blog the use of msn. This
    is a very smartly written article. I’ll make sure to bookmark it and come back to learn extra of your useful information. Thank you for the post.
    I’ll definitely return.

    Here is my web-site; best delta 8 carts

  40. I do consider all of the ideas you have offered
    in your post. They are very convincing and will certainly work.
    Nonetheless, the posts are very brief for novices. Could you please
    prolong them a bit from next time? Thank you for the post.

  41. I am sure this paragraph has touched all the internet
    visitors, its really really good piece of writing on building up new weblog.

  42. I’m really enjoying the design and layout of your website.
    It’s a very easy on the eyes which makes it much more pleasant for me to come here and visit more often. Did
    you hire out a developer to create your theme? Superb work!

  43. You actually make it seem really easy along with your presentation but I to find this topic to be really something that I think I might by no means understand. It seems too complex and very vast for me. I’m looking forward for your next post, I’ll try to get the cling of it!

  44. Hi there! Quick question that’s totally off topic. Do you know how to make your site mobile friendly?

    My site looks weird when browsing from my apple iphone.
    I’m trying to find a theme or plugin that might be able to resolve
    this issue. If you have any recommendations, please share.

    Many thanks!

  45. This is very interesting, You’re a very skilled blogger.
    I have joined your feed and look forward to seeking more of your wonderful post.
    Also, I have shared your website in my social networks!

  46. scoliosis
    I don’t know if it’s just me or if perhaps everyone else encountering problems
    with your website. It appears as though some of the written text within your posts are running off
    the screen. Can somebody else please provide feedback and let me know if this is happening to them too?
    This may be a issue with my browser because I’ve had this happen before.

    Many thanks scoliosis

  47. fantastic post, very informative. I wonder why the other specialists of this sector do not notice this. You must continue your writing. I’m sure, you have a huge readers’ base already!

  48. scoliosis
    Undeniably believe that which you stated. Your favorite reason seemed to be
    on the net the easiest factor to take into account of. I say to you, I certainly
    get annoyed even as other people consider issues
    that they just do not recognize about. You managed to hit the nail upon the highest and defined out the entire thing without having side-effects ,
    other people could take a signal. Will likely be back to get more.
    Thanks scoliosis

  49. scoliosis
    I do not know if it’s just me or if everybody else experiencing issues with your blog.
    It appears as if some of the text within your posts are running off the screen. Can somebody else please comment and let me know if this is happening to them too?
    This might be a problem with my internet browser because I’ve had this
    happen previously. Cheers scoliosis

  50. Hi there! Someone in my Myspace group shared this website with us so I came to
    take a look. I’m definitely enjoying the information. I’m book-marking and will be tweeting this to my followers!

    Exceptional blog and superb style and design.

  51. I think that everything posted was very reasonable.
    But, think on this, what if you were to write a killer headline?
    I am not saying your content isn’t good, but suppose you added a title that grabbed people’s attention? I mean PLEVNE’DEN ÇIKIŞ- Rus Kaynakları Işığında | Kabak Tadı
    Vermem is a little vanilla. You could glance at Yahoo’s front page and watch
    how they create news titles to grab viewers interested.
    You might add a related video or a picture or two to grab
    readers excited about what you’ve written. Just my opinion, it would
    make your website a little livelier.

  52. Hi, i read your blog from time to time and i own a similar one and i was just wondering
    if you get a lot of spam remarks? If so how do you prevent it, any plugin or anything you can recommend?
    I get so much lately it’s driving me insane so any support is very much appreciated.

  53. Hey, I think your website might be having browser compatibility issues.

    When I look at your blog site in Ie, it looks fine but when opening in Internet Explorer,
    it has some overlapping. I just wanted to give you a quick
    heads up! Other then that, fantastic blog!

  54. It’s appropriate time to make some plans for the future
    and it’s time to be happy. I’ve read this post and if I could I desire to suggest
    you some interesting things or suggestions.
    Maybe you can write next articles referring to this article.

    I desire to read more things about it!

  55. Just desire to say your article is as astounding. The clearness in your post is
    just great and i could assume you’re an expert on this subject.
    Fine with your permission allow me to grab your feed to keep updated with forthcoming post.
    Thanks a million and please continue the gratifying work.

  56. Hi there would you mind stating which blog platform you’re using?
    I’m looking to start my own blog soon but
    I’m having a difficult time deciding between BlogEngine/Wordpress/B2evolution and Drupal.
    The reason I ask is because your design and style seems different then most blogs and I’m looking for something completely unique.
    P.S Sorry for being off-topic but I had to ask!

    my blog … slot

  57. Hello this is kinda of off topic but I was wondering if blogs use WYSIWYG editors or if you have to manually code with HTML.

    I’m starting a blog soon but have no coding knowledge so I wanted to get advice from someone with experience.
    Any help would be greatly appreciated!

    Here is my site :: Best Delta 8 THC Gummies

  58. I like the valuable info you supply on your articles.
    I will bookmark your weblog and take a look at again right here regularly.
    I’m rather sure I’ll be told many new stuff proper
    here! Good luck for the following!

    Check out my web blog :: best delta 8

  59. Thanx for the effort, keep up the good work Great work, I am going to start a small Blog Engine course work using your site I hope you enjoy blogging with the popular BlogEngine.net.Thethoughts you express are really awesome. Hope you will right some more posts.

  60. I think this is one of the most important info for me. And i’m glad reading your article. But wanna remark on few general things, The site style is great, the articles is really great : D. Good job, cheers

  61. Thanx for the effort, keep up the good work Great work, I am going to start a small Blog Engine course work using your site I hope you enjoy blogging with the popular BlogEngine.net.Thethoughts you express are really awesome. Hope you will right some more posts.

  62. You really make it appear really easy with your presentation however I in finding this matter to be actually something which I think I’d by no means understand. It seems too complicated and extremely broad for me. I’m having a look ahead for your next put up, I’ll try to get the dangle of it!

  63. Your style is so unique in comparison to other folks I’ve read stuff from.

    Many thanks for posting when you’ve got the opportunity, Guess I’ll just book mark this site.

  64. I do believe all the ideas you have presented on your post.
    They are really convincing and will definitely work.
    Nonetheless, the posts are very quick for novices. May just you please extend them a
    little from next time? Thanks for the post.

    Here is my blog post :: buy Instagram followers (Omar)

  65. When I initially commented I clicked the “Notify me when new comments are added” checkbox and now each time
    a comment is added I get four emails with the same comment.
    Is there any way you can remove people from that service?
    Thanks a lot!

    my web blog US Magazine

  66. Good post. I learn something new and challenging on blogs I stumbleupon everyday.

    It will always be interesting to read through content from other
    writers and practice something from other sites.

    my web blog Hanna

  67. I was very happy to discover this site. I wanted to thank you for your time
    just for this wonderful read!! I definitely appreciated every bit of
    it and I have you book-marked to see new things in your web site.

    Also visit my web-site; delta 8 gummies

  68. Hi! Would you mind if I share your blog with my zynga group? There’s a lot of folks that I think would really appreciate your content. Please let me know. Many thanks

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here